ELO, satranç oyuncularının göreceli oyun gücünü gösteren uluslararası rating sistemidir. Bir oyuncunun puanı yalnızca kazandığı veya kaybettiği oyun sayısına göre değişmez. Oyuncular arasındaki rating farkı, beklenen skor, gerçek sonuç ve K faktörü birlikte değerlendirilir.
Bu rehberde FIDE ELO hesaplama mantığını, K faktörünün etkisini, ilk ELO puanının nasıl oluştuğunu ve turnuva sonrasında yaklaşık rating değişiminizi nasıl hesaplayabileceğinizi ele alacağız.
ELO nedir?
ELO, adını sistemi geliştiren fizik profesörü ve satranç oyuncusu Arpad Elo’dan alır. Günümüzde FIDE tarafından uluslararası satranç ratinglerinin hesaplanmasında kullanılmaktadır.
Bir oyuncunun standart, hızlı ve yıldırım satranç için ayrı ratingleri bulunabilir. Bu nedenle standart satranç ELO puanı hesaplanırken hızlı veya yıldırım ratingi kullanılmamalıdır.
ELO nasıl hesaplanır?
Ratingli bir oyuncunun ELO değişimi hesaplanırken gerçek skor, oyuncudan beklenen skorla karşılaştırılır.
Oyun sonuçları şu şekilde değerlendirilir:
- Galibiyet: 1 puan
- Beraberlik: 0,5 puan
- Mağlubiyet: 0 puan
Temel hesaplama mantığı şöyledir:
Rating değişimi = K faktörü × (gerçek skor − beklenen skor)
Bir rating dönemi içerisindeki geçerli oyunların değişimleri toplanır. Ortaya çıkan toplam değişim mevcut ELO puanına uygulanır.
Yeni ELO = Mevcut ELO + toplam rating değişimi
Beklenen skor nedir?
Beklenen skor, iki oyuncunun mevcut ratingleri karşılaştırılarak hesaplanan sonuç olasılığıdır. Ratingleri birbirine yakın iki oyuncunun beklenen skorları da yaklaşık olarak eşittir.
Yüksek ratingli oyuncunun kazanması daha olası kabul edildiği için galibiyet durumunda kazanacağı rating daha az olabilir. Düşük ratingli oyuncu güçlü bir rakibi yenerse beklenenin üzerinde sonuç aldığı için daha fazla rating kazanabilir.
Bu nedenle:
- Güçlü bir rakibe karşı galibiyet daha fazla puan kazandırabilir.
- Düşük ratingli bir rakibe karşı mağlubiyet daha fazla puan kaybettirebilir.
- Beraberlik her rakibe karşı aynı rating değişimini oluşturmaz.
- Eşit ratingli iki oyuncunun beklenen skoru yaklaşık 0,50’dir.
Basit ELO hesaplama örneği
Her iki oyuncunun da ratinginin 1800 olduğunu ve K faktörünün 20 olduğunu düşünelim. Oyuncuların beklenen skoru yaklaşık 0,50 olur.
1800 ratingli oyuncu kazanırsa:
20 × (1 − 0,50) = +10
Berabere kalırsa:
20 × (0,50 − 0,50) = 0
Kaybederse:
20 × (0 − 0,50) = −10
Rakiplerin ratingleri farklı olduğunda beklenen skor da değişeceği için kazanılan veya kaybedilen puan miktarı farklı olur. Ayrıca resmî rating döneminde toplam değişime yuvarlama kuralları uygulanabilir.
K faktörü nedir?
K faktörü, sonuçların oyuncunun ratingi üzerindeki etkisini belirleyen gelişim katsayısıdır. K değeri yükseldikçe rating daha hızlı değişir.
Güncel FIDE kurallarındaki temel K değerleri şöyledir:
- K = 40: Rating listesine yeni giren oyuncularda, en az 30 oyun tamamlanana kadar uygulanır.
- K = 40: Oyuncunun ratingi 2300’ün altında kaldığı sürece, 18. yaş gününün bulunduğu yılın sonuna kadar uygulanır.
- K = 20: Ratingi 2400’e ulaşmamış diğer oyuncular için kullanılır.
- K = 10: Yayımlanmış ratingi 2400’e ulaşan oyuncular için kullanılır. Rating daha sonra 2400’ün altına inse bile K değeri yeniden 20’ye dönmez.
Bir rating döneminde çok fazla oyun oynanması durumunda FIDE’nin K değeriyle oyun sayısının çarpımına ilişkin ek sınırlaması da devreye girebilir.
400 puan farkı kuralı nedir?
1 Ekim 2025’ten itibaren, ratingi 2650’nin altında olan oyuncuların hesaplamasında 400 puandan büyük rating farkları 400 puan olarak değerlendirilir.
Ratingi 2650 veya üzerinde olan oyuncular için gerçek rating farkı kullanılır. Bu kural, özellikle rating farkının çok yüksek olduğu karşılaşmalarda beklenen skorun hesaplanmasını etkileyebilir.
ELO’su olmayan oyuncunun ilk ratingi nasıl hesaplanır?
Henüz FIDE ratingi bulunmayan bir oyuncunun ilk ratingi, mevcut ratingli oyuncuların oyun başına değişimiyle aynı yöntem kullanılarak oluşturulmaz.
Güncel FIDE düzenlemesine göre ilk ratingin yayımlanabilmesi için ratingli rakiplere karşı en az 5 geçerli oyun gerekir. Bu oyunların tek bir turnuvada oynanması zorunlu değildir; uygun sonuçlar en fazla 26 aylık ardışık rating dönemleri içinde birleştirilebilir.
İlk rating hesaplanırken oyuncunun ratingli rakipleri, aldığı toplam skor ve FIDE’nin başlangıç ratingi yöntemi dikkate alınır. Yayımlanacak ilk rating en az 1400 olmalı ve başlangıç ratingi 2200’ü aşmamalıdır.
Sıfır puanla tamamlanan ilk etkinliğin sonucu başlangıç ratingi hesabında dikkate alınmayabilir. Bu nedenle yalnızca rakip ratinglerinin ortalamasını almak resmî başlangıç ELO’sunu doğru biçimde hesaplamak için yeterli değildir.
ELO hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Turnuva sonrasında yaklaşık değişiminizi görmek için Mehmet Altınok tarafından geliştirilen ücretsiz FIDE ELO hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Aracı kullanmak için:
- Mevcut ELO puanınızı girin.
- Size uygun K faktörünü seçin.
- Tek maç veya turnuva modunu belirleyin.
- Rakiplerinizin ELO puanlarını yazın.
- Her oyun için galibiyet, beraberlik veya mağlubiyet sonucunu seçin.
- Beklenen skorları ve tahmini rating değişimini inceleyin.
ELO’nuz henüz yoksa ilgili seçeneği işaretleyerek turnuva sonuçlarınıza dayalı tahmini başlangıç ratingini de görebilirsiniz.
Hesaplama aracı resmî sonucu gösterir mi?
Hayır. ELO hesaplama aracı, girdiğiniz bilgilere ve hesaplama kurallarına göre tahmini sonuç üretir. Resmî rating, turnuva raporunun ilgili federasyon tarafından FIDE’ye gönderilmesi ve FIDE rating listesine işlenmesiyle kesinleşir.
Tahmini sonuç ile resmî kayıt arasında fark oluşmasının bazı nedenleri şunlardır:
- Yanlış oyuncu veya rakip ratingi girilmesi
- Hatalı K faktörü seçilmesi
- Rating hesabına alınmayan bir oyunun eklenmesi
- Oyuncunun farklı rating listesindeki puanının kullanılması
- Rating dönemi sonunda uygulanan yuvarlama
- Turnuva raporunda yapılan düzeltmeler
Bu nedenle hesaplama aracını turnuva sonrası tahmin ve kontrol amacıyla kullanmak gerekir.
ELO ile UKD aynı mı?
Hayır. İki sistem de oyuncunun satrançtaki göreceli gücünü ifade etse de birbirinden ayrı rating sistemleridir.
ELO, FIDE tarafından yönetilen uluslararası rating sistemidir. UKD ise Türkiye Satranç Federasyonu tarafından yürütülen ulusal kuvvet derecesidir. Bir oyuncunun ELO ve UKD puanlarının birbirine eşit olması gerekmez.
UKD hesaplanırken FIDE ELO kuralları, FIDE ELO hesaplanırken de UKD kuralları doğrudan kullanılmamalıdır.
Sık sorulan sorular
ELO hesaplama programı ücretsiz mi?
Mehmet Altınok’un web tabanlı ELO hesaplama programı ücretsizdir ve bilgisayara kurulum gerektirmez.
Telefondan ELO hesaplanabilir mi?
Evet. Araç güncel bir mobil tarayıcı üzerinden kullanılabilir.
Her galibiyet aynı puanı mı kazandırır?
Hayır. Rakibin ratingi, beklenen skor ve oyuncunun K faktörü kazanılacak puanı etkiler.
FIDE ELO puanı ne zaman güncellenir?
FIDE rating listesi aylık olarak yayımlanır. Ancak bir turnuvanın hangi listeye yetişeceği, turnuva raporunun gönderilme ve işlenme tarihine bağlıdır.
Sonuç
ELO hesaplama, her galibiyete sabit puan ekleyen basit bir işlem değildir. Mevcut rating, rakibin ratingi, beklenen skor, gerçek sonuç ve K faktörü birlikte değerlendirilir.
Turnuva sonrasında yaklaşık değişiminizi görmek için FIDE ELO hesaplama aracını kullanabilir, resmî puanınız için FIDE rating listesini kontrol edebilirsiniz.
Güncellik notu: FIDE rating düzenlemeleri zaman içinde değişebilir. Teknik ayrıntılar ve resmî sonuçlar için güncel FIDE Rating Regulations metni esas alınmalıdır.